7th पाठ:-2 नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्अभ्यास-कार्यम्

• संस्कृत का उदय

• 23 अप्रैल

• 2 मिनट पठन

5 स्टार में से 0 रेटिंग दी गई।अभी तक कोई रेटिंग नहीं

१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।

(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए।)

(क) नरः कतिभिः वकारै: पूजितः भवति ?(ख) पुरुषेण कति दोषाः हातव्या: ?(ग) बुद्धिः केन शुध्यति ?(घ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः कः पूर्यते ?(ङ) आलस्यं केषां महान् रिपुः अस्ति ?उत्तर:(क) पञ्चभिः

(ख) षड्

(ग) ज्ञानेन(घ) घट:(ङ) मनुष्याणाम्

२. निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु।

(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)

(क) नरः कथं पूजितो भवति ?(ख) पुरुषेण के दोषाः हातव्या: ?(ग) कस्य बुद्धि: विस्तारिता भवति ?(घ) किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति ?(ङ) व्यासस्य वचनद्वयं किम् ?उत्तर:(क) वस्त्रेण वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च (इति एतैः\) पञ्चभिः वकारै: युक्तः नरः पूजितः भवति ।(ख) षड् दोषाः पुरुषेण इह हातव्याः भूतिम् इच्छता निद्रा तन्द्रा भयं क्रोधः आलस्यं दीर्घसूत्रता ।(ग) यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितान् उपाश्रयति च तस्य बुद्धि: दिवाकरकिरणैः नलिनीदलम् इव विस्तारिता भवति ।(घ) उद्यमं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति ।(ङ) ‘परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ।’ इति व्यासस्य वचनद्वयम्।

३. उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथोचितं योजयन्तु ।

(उदाहरण के अनुसार श्लोकांशों को ठीक से जोड़िए ।)

उत्तर:(क) – (ii)(ख) – (i)(ग) – (v)(घ) – (iii)(ङ) – (iv)

४. निम्नलिखितानां वाक्यानां समानार्थकान् श्लोकांशान् पाठात् चित्वा लिखन्तु ।

(निम्नलिखित वाक्यों के समानार्थक श्लोकांशों को पाठ से चुनकर लिखिए।)

(क) मधुरवाण्या सर्वे प्रसन्नाः भवन्ति। ……………………………(ख) परिश्रमेण तुल्यः बान्धवः नास्ति । ……………………………(ग) परोपकारेण मानवस्य पुण्यार्जनं भवति। ……………………………(घ) हिन्दुमहासागरात् हिमालयपर्यन्तं भारतवर्षम् । ……………………………उत्तर:(क) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।(ख) नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति।(ग) परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्।(घ) उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्। वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः ।

५. अधोलिखितानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं पर्यायपदानि लिखन्तु ।

(नीचे लिखे शब्दों के उदाहरणानुसार पर्यायपद लिखिए।)

यथा- वपुः – शरीरम्

(क) जलम् – ………………..(ख) लोचनम् – ………………..(ग) धनम् – ………………..(घ) बुद्धिः – ………………..(ङ) रिपुः – ………………..(च) समुद्रः – ………………..उत्तर:(क) तोयम्(ख) नयनम्(ग) वित्तम्(घ) ज्ञानम्(ङ) शत्रुः(च) रत्नाकरः

६. अधः प्रदत्तेषु रिक्तस्थानेषु तृतीयाविभक्तेः समुचितरूपाणि लिखन्तु ।

(नीचे दिए गए खाली स्थानों में तृतीया विभक्ति के उचित रूप लिखिए।)उत्तर:

७. कोष्ठके पदानि विलिख्य सुभाषितं पूरयन्तु ।

(कोष्ठक में पदों को लिखकर सुभाषित को पूरा कीजिए।)उत्तर:

८. उपर्युक्तानि सुभाषितानि पठित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।

(उपर्युक्त सुभाषितों को पढ़कर खाली स्थानों को भरिए ।)

(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो ……… रिपुः ।(ख) …….. वचने का दरिद्रता |(ग) यः पठति लिखति पृच्छति …….(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां ………. धनस्य च।(ङ) ………. बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ।उत्तर:(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।(ख) तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ।(ग) यः पठति लिखति पृच्छति पण्डितानुपाश्रयति ।(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च।(ङ) विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति।